Olej z wiesiołka wyróżnia się na tle wielu olejów roślinnych przede wszystkim obecnością kwasu gamma-linolenowego GLA. Jest także bogatym źródłem kwasu linolowego LA. To właśnie ten charakterystyczny skład powoduje, że wiesiołek od lat znajduje się w kręgu zainteresowania naukowców, szczególnie w kontekście funkcjonowania skóry i przemian lipidów.
Co właściwie kryje się w niewielkich nasionach wiesiołka i dlaczego sposób tłoczenia oleju ma znaczenie? Przyjrzyjmy się temu bliżej.
Wiesiołek. Niepozorna roślina i wartościowe nasiona
Wiesiołek jest rośliną występującą również w Polsce. Olej wiesiołkowy pozyskuje się między innymi z nasion wiesiołka dwuletniego, czyli Oenothera biennis L., oraz wiesiołka dziwnego, czyli Oenothera paradoxa.
Nasiona wiesiołka są niewielkie, ale otrzymywany z nich olej ma bardzo charakterystyczny profil kwasów tłuszczowych. Najbardziej wyróżnia go połączenie wysokiej zawartości kwasu linolowego LA z obecnością stosunkowo rzadko występującego w olejach spożywczych kwasu gamma-linolenowego GLA.
Dla nas znaczenie ma jednak nie tylko skład samego oleju. Ważna jest cała droga produktu, począwszy od gleby i uprawy, poprzez zbiór oraz przygotowanie nasion, aż po ich delikatne tłoczenie.
Co zawiera olej z wiesiołka?
Najważniejszymi składnikami oleju wiesiołkowego są wielonienasycone kwasy tłuszczowe należące do rodziny omega-6.
Kwas linolowy LA
Kwas linolowy jest podstawowym kwasem tłuszczowym znajdującym się w oleju z wiesiołka. W analizowanych publikacjach naukowych jego zawartość określano najczęściej na około 70–76% całkowitego składu kwasów tłuszczowych oleju.
LA jest niezbędnym nienasyconym kwasem tłuszczowym. Organizm człowieka nie potrafi samodzielnie go wytworzyć, dlatego musi być dostarczany wraz z pożywieniem.
Kwas gamma-linolenowy GLA
Drugim szczególnie interesującym składnikiem oleju wiesiołkowego jest kwas gamma-linolenowy, określany skrótem GLA.
W zależności od odmiany rośliny, jakości nasion, warunków uprawy i metody oznaczenia jego zawartość w oleju wiesiołkowym może wynosić około 8–15%, przy czym często podawane wartości mieszczą się w granicach około 9–10%.
To właśnie naturalna obecność GLA wyróżnia olej wiesiołkowy na tle wielu popularnych olejów spożywczych.
Dlaczego kwas GLA jest tak interesujący?
Organizm człowieka może wytwarzać GLA z kwasu linolowego. Proces ten zachodzi przy udziale enzymu nazywanego delta-6-desaturazą.
W dużym uproszczeniu przemiana wygląda następująco:
kwas linolowy LA → kwas gamma-linolenowy GLA → kwas dihomo-gamma-linolenowy DGLA
DGLA jest następnie wykorzystywany w różnych procesach zachodzących w organizmie. Uczestniczy między innymi w przemianach prowadzących do powstawania związków biologicznie czynnych oraz w budowie określonych lipidów. [wiesiołek 2.pdf | PDF], [wiesiołek 1.pdf | PDF]
W analizowanych materiałach zwrócono uwagę, że aktywność delta-6-desaturazy może zależeć od wielu czynników. Z tego względu zainteresowanie naukowców wzbudzają naturalne produkty, które zawierają już gotowy kwas GLA. Jednym z takich produktów jest właśnie olej z wiesiołka.
Olej z wiesiołka a kondycja skóry
Jednym z najczęściej opisywanych kierunków badań nad olejem wiesiołkowym jest jego potencjalne znaczenie dla skóry.
Kwasy tłuszczowe są ważnymi składnikami bariery lipidowej naskórka. Pomagają tworzyć strukturę otaczającą komórki warstwy rogowej skóry i ograniczającą nadmierną utratę wody.
Można porównać tę strukturę do muru:
- komórki naskórka pełnią funkcję cegieł,
- lipidy znajdujące się między komórkami działają jak zaprawa,
- prawidłowa struktura bariery pomaga ograniczyć utratę wody.
W publikacjach naukowych opisano związek kwasu linolowego i GLA z funkcjonowaniem bariery skórnej oraz procesami zachodzącymi w obrębie naskórka.
GLA i bariera lipidowa naskórka
GLA może być przekształcany w organizmie do DGLA. W analizowanej publikacji zwrócono uwagę, że DGLA jest związany z lipidami naskórka, w tym z fosfolipidami i ceramidami uczestniczącymi w utrzymaniu jego prawidłowej struktury.
Autorzy opracowań wskazują również, że niedostateczna podaż odpowiednich wielonienasyconych kwasów tłuszczowych może wiązać się z nieprawidłowym funkcjonowaniem bariery skórnej, suchością, łuszczeniem oraz zaburzeniami procesu keratynizacji.
Nie oznacza to jednak, że olej z wiesiołka jest lekiem na choroby skóry. Jego skład wyjaśnia natomiast, dlaczego od wielu lat jest przedmiotem zainteresowania dermatologii, dietetyki i kosmetologii.
Czy olej z wiesiołka pomaga przy AZS?
W tym przypadku należy zachować ostrożność.
W literaturze można znaleźć badania, w których u części osób stosujących oleje zawierające GLA odnotowano zmiany dotyczące świądu, rumienia albo łuszczenia skóry. Jednocześnie wyniki badań dotyczących atopowego zapalenia skóry nie są jednoznaczne.
W jednym z analizowanych opracowań przytoczono metaanalizę 19 badań klinicznych, która nie wykazała istotnego znaczenia stosowania GLA u osób z atopowym zapaleniem skóry.
Dlatego oleju z wiesiołka nie należy przedstawiać jako środka leczącego AZS ani inne choroby dermatologiczne. Może być on natomiast wartościowym elementem zróżnicowanej diety ze względu na swój charakterystyczny profil kwasów tłuszczowych.
GLA a procesy zapalne
GLA może być dalej przekształcany do DGLA, który uczestniczy w procesach prowadzących do powstawania biologicznie aktywnych związków, w tym prostaglandyn serii 1 oraz 15-HETrE.
W analizowanych pracach mechanizmy te były omawiane w kontekście regulacji procesów zapalnych i funkcjonowania błon komórkowych.
Nie oznacza to jednak, że spożywanie oleju z wiesiołka pozwala leczyć stany zapalne. Badania dotyczą działania określonych kwasów tłuszczowych, ich metabolitów, konkretnych dawek i warunków eksperymentalnych. Wyników takich badań nie należy automatycznie przenosić na działanie produktu spożywczego.
Najbezpieczniej mówić więc o badanym potencjale GLA, a nie o gwarantowanym działaniu leczniczym oleju.
Czy kwasów omega-6 należy unikać?
W internecie można spotkać się z uproszczonym stwierdzeniem, że kwasy omega-3 są dobre, a omega-6 złe. W rzeczywistości obie rodziny kwasów tłuszczowych są potrzebne organizmowi.
Znaczenie ma przede wszystkim:
- całkowity sposób żywienia,
- ilość spożywanych tłuszczów,
- jakość źródeł tłuszczu,
- udział żywności wysokoprzetworzonej,
- obecność w diecie kwasów omega-3,
- różnorodność wykorzystywanych olejów.
Olej z wiesiołka jest źródłem kwasów z rodziny omega-6, w tym GLA. Olej lniany ma zupełnie inny profil i wyróżnia się dużą zawartością kwasu alfa-linolenowego ALA należącego do rodziny omega-3.
Dlatego oleju wiesiołkowego i lnianego nie trzeba traktować jako produktów konkurencyjnych. Mogą pełnić różne funkcje w urozmaiconej diecie.
Dlaczego tłoczymy olej z wiesiołka na zimno?
W naszym gospodarstwie przyjęliśmy prostą zasadę: jeżeli dysponujemy wartościowym surowcem, chcemy przetwarzać go możliwie delikatnie.
Dlatego olej z wiesiołka pozyskujemy metodą mechanicznego tłoczenia na zimno.
W analizowanej literaturze tłoczenie na zimno na prasach hydraulicznych lub ślimakowych zostało opisane jako jedna z metod pozyskiwania oleju z nasion wiesiołka.
Naszym celem nie jest stworzenie produktu całkowicie pozbawionego naturalnego charakteru. Poszczególne partie oleju mogą delikatnie różnić się barwą, aromatem albo smakiem. Wynika to z naturalnych różnic pomiędzy nasionami, warunkami uprawy i terminami zbioru.
Dla nas dobry olej zaczyna się znacznie wcześniej niż w momencie uruchomienia prasy.
Zaczyna się na polu.
Od pola do butelki
Droga naszego oleju obejmuje wszystkie najważniejsze etapy:
gleba → uprawa → zbiór → przygotowanie nasion → tłoczenie na zimno → rozlew → gotowy olej
Prowadząc własną uprawę, możemy zwracać uwagę nie tylko na sam proces tłoczenia, ale również na pochodzenie surowca.
W gospodarstwie interesuje nas biologiczne funkcjonowanie gleby, jej aktywność mikrobiologiczna oraz prowadzenie roślin w sposób ograniczający niepotrzebną presję na środowisko produkcji.
To właśnie z takiego podejścia powstała idea Oleje Prosto z Pola.
Jak stosować olej z wiesiołka?
Olej wiesiołkowy najlepiej wykorzystywać na zimno, bez podgrzewania.
Można dodawać go między innymi do:
- sałatek i surówek,
- gotowych warzyw,
- twarogu i past kanapkowych,
- jogurtu naturalnego,
- koktajli,
- kasz i innych potraw po ich przygotowaniu.
Ze względu na dużą zawartość wielonienasyconych kwasów tłuszczowych olej z wiesiołka nie jest przeznaczony do smażenia.
Wielkość porcji należy dostosować do całej diety i informacji zamieszczonych na etykiecie produktu. Osoby przyjmujące leki, kobiety w ciąży lub karmiące oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe powinny skonsultować regularne stosowanie produktu z lekarzem albo wykwalifikowanym dietetykiem.
Jak przechowywać olej z wiesiołka?
Wielonienasycone kwasy tłuszczowe są podatne na utlenianie. Z tego względu olej wiesiołkowy wymaga odpowiedniego przechowywania.
Po otrzymaniu produktu należy:
- stosować się do zaleceń umieszczonych na etykiecie,
- chronić olej przed światłem,
- ograniczać czas pozostawiania otwartej butelki,
- dokładnie zakręcać butelkę po każdym użyciu,
- przechowywać produkt w zalecanej temperaturze,
- zużyć olej w terminie wskazanym przez producenta.
Zmiana zapachu na wyraźnie zjełczały może świadczyć o utlenieniu oleju. Takiego produktu nie należy spożywać.
Co zatem wynika z badań?
Analizowane publikacje pokazują, że olej z wiesiołka:
- zawiera dużą ilość kwasu linolowego LA,
- jest naturalnym źródłem kwasu gamma-linolenowego GLA,
- ma charakterystyczny profil wielonienasyconych kwasów tłuszczowych,
- jest przedmiotem badań dotyczących bariery lipidowej skóry,
- dostarcza GLA, który może być przekształcany w organizmie do DGLA,
- nie powinien być przedstawiany jako lek na AZS, stany zapalne ani inne choroby.
Wartość oleju z wiesiołka nie polega na przypisywaniu mu cudownych właściwości. Wynika przede wszystkim z jego wyjątkowego składu i naturalnej obecności GLA.
Olej z wiesiołka Prosto z Pola
W przypadku oleju z wiesiołka liczy się nie tylko to, co znajduje się w nasionach. Równie ważne jest ich pochodzenie oraz sposób dalszego przetwarzania.
Dlatego kontrolujemy drogę produktu od pola aż do butelki:
gleba → roślina → nasiona → tłoczenie na zimno → świeży olej → butelka
Nie kupujemy anonimowego, gotowego oleju po to, aby przelać go do opakowania z własną etykietą. Chcemy mieć wpływ na produkt znacznie wcześniej, już na etapie uprawy, zbioru oraz przygotowania nasion.
Następnie pozostaje najważniejsze zadanie: możliwie delikatnie wydobyć olej z nasion i przekazać go naszym klientom.
Wybierz olej, którego pochodzenie możesz poznać
Jeżeli szukasz oleju wiesiołkowego i zależy Ci nie tylko na nazwie produktu, ale również na pochodzeniu nasion, sposobie ich uprawy i metodzie tłoczenia, poznaj nasz olej z wiesiołka.
Tłoczony na zimno. Z nasion, o których pochodzeniu możemy opowiedzieć. Z naszego pola, przez naszą prasę, prosto do Twojej butelki.
Poznaj nasz olej z wiesiołka tłoczony na zimno
Wprowadź olej z wiesiołka do swojej kuchni i przekonaj się, jak smakuje produkt powstający blisko natury, bez anonimowego surowca i zbędnego skracania drogi od pola do klienta.
Bo dobry olej nie zaczyna się w butelce. Dobry olej zaczyna się na polu.
Zródła:
- Wpływ oleju z wiesiołka na skórę, ze szczególnym uwzględnieniem działania kwasu gamma-linolenowego (GLA) – Agnieszka Kaźmierska – Fizjoterapia, Kosmetologia, Dietetyka
ul. Sianowska 104 60-453 Poznań-Smochowice, Ewa Gawor, Zakład Dietetyki Wydział Nauk o Zdrowiu Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu ul. Parkowa 34 51-616 Wrocła
